?

Log in

budzimir's Journal

чырвоны паштар. філязофія для бедных

Social capital

  • less than 10
Name:
budzimir
Birthdate:
30 November
Location:
Website:
External Services:
  • budzimir@livejournal.com
ДЗЬВЕ ДУШЫ. СПРОБА АЎТАБІЯГРАФІІ

Нарадзіўся ў 1979 годзе ад гетэрагеннага шлюбу інтэлігенткі ў чацьвёртым пакаленьні й хлопца зь вёскі, які саматугам “выбіўся ў людзі” — зьехаў у Менск, дзе атрымаў сьпярша сярэдне-спэцыяльную, пасьля вышэйшую адукацыю. Апроч сацыяльнай розьніцы, нягледзячы на тое, што па пашпарце яны абодва былі беларусамі, паміж маімі бацькамі існавала розьніца нацыянальная. Паводле сваёй, так бы мовіць, душэўнай арганізацыі мая маці — абсалютна руская. Настолькі, што адна сваячка калісьці сказала ёй: “З вамі чамусьці немажліва размаўляць па-беларуску. Адчуваецца — ня наш чалавек”. Што цікава, беларускую мову яна добра ведае, нават няблага размаўляла, калі тое было патрэбна па працы ў першай палове 90-х. Чаму тады, гаворачы зь ёй, нявольна хацелася перайсьці на расейскую? Пэўна, праз адсутнасьць пачуцьця ўваходжаньня ў рэзананс. Беларуская мова ў прысутнасьці маёй маці неяк скурчвалася, жаласна енчыла ды імкнулася зашыцца куды-небудзь далей. Свойчас маці была палымянай камуністкай, пасьля зрабілася ня менш палымянай праваслаўнай верніцай. Ня так нават важна кім, палымянасьць сама па сабе — не беларуская ўласьцівасьць. Што да бацькі, дык ён тыповы, ці лепей сказаць — узорны беларус. Спакойны, мяркоўны, зважны, скептычны ў адносінах да ўсялякіх “трансцэндэнцыяў”, патрыярхальны, наколькі гэта ўвогуле мажліва пры эмансыпаванай жонцы.

За бацькам была вёска, дзе я бавіў шмат часу ўлетку, навучыўся даіць карову, пасьвіць статак, кіраваць канём, хадзіць за плугам і крычэць “сьвіньні, аюсь у хлеў!” Адначасова пераймаў жыцьцёвую філязофію беларусаў. Да прыкладу, не турбавацца асабліва наконт будучыні. “Неяк будзе” — улюбёная прымаўка майго дзеда.

На матчынай радзіме, у мястэчку Горкі Магілёўскай вобласьці, я гасьцяваў значна радзей. Там былі піяніна, вялікая бібліятэка, бюсьцікі паэтаў і палітычных дзеячаў, ленінская настольная лямпа, лодачная станцыя з катамаранамі. І дзевяностагадовая прабабка — дачка губэрнатара Рыгі, якая нават у гэтым узросьце выходзіла з свайго пакою да стала ўрачыста ўбраная, з шляхетнай годнасьцю ў постаці. Ці не залішне выкшталцоная атмасфэра, як на мяне, усё-ткі болей вясковага хлапчука. Да таго ж шляхетная годнасьць заўжды тоіць у сабе зерне пагарды да “мужыцкага народу”.

Тым ня менш праз гэтую бацькоўскую дваістасьць я атрымаў дзьве душы. Цяжка сказаць, узаемадапаўняюць яны адна адну або канфліктуюць. Хутчэй канфліктуюць. Але іхнае спалучэньне калісьці зрабіла мяне палымяным абаронцам беларушчыны.

Упершыню беларускае пытаньне паўстала перада мной у 1988 годзе, калі я з бацькамі выпадкова патрапіў на першы мітынг каля Курапатаў, адкуль пачаўся БНФ. Ужо з 91-га я пачаў хадзіць на мітынгі самастойна. Удзельнічаў у выгнаньні расейскіх імпэрцаў (Лімонава, Дугіна ды інш.) з палацу культуры «Сукно», ў 94-м. Як ні дзіўна, дарэчы, але ў той час міліцыя была зь беларускімі мітынгоўцамі. Нікога зь іх не затрымлівалі, нягледзячы на тое, што сям-там было пабітае шкло, зламаныя дзьверы, крэслы ды, пэўна, імпэрскія насы з сківіцамі. А мяне адтуль урэшце прагнаў міліцэйскі чын, западозрыўшы з прычыны зьнешняга выгляду ў прыналежнасьці да РНЕ.

З пачаткам адраджэньня мой бацька перайшоў на сваю родную беларускую мову, ад якой яго старанна адвучвалі ў тэхнікуме, войску, ВНУ. Але яму давялося заставацца на самоце ў сваім памкненьні вярнуцца да каранёў. У маці, нават калі яна спрабавала яго падтрымаць, атрымлівалася ненатуральна. Мой старэйшы брат ставіўся да беларушчыны ці не пагардліва. А я, дурань, чагосьці саромеўся… Найбольшае, на што мяне хапала, — пракрычэць антыдзяржаўны лёзунг “Жыве Беларусь!” падчас дэманстрацыі.

Сваёй кропкі кіпеньня я дасягнуў толькі ў 2001-м, калі надзеі на тое, што Лукашэнка — халіф на гадзіну, пабляклі, а беларуская мова як быццам апынулася на самым парозе сьмерці. Пераадолеў комплексы — распачаў над сабой гвалтоўную беларусізацыю. Апроч комплексаў, давялося пераадольваць супор асяродзьдзя й нават каханае жонкі. Размовы заўжды адыгрывалі найбольш важную ролю ў нашай сям’і. Таму жонку дужа дратавала тое, што з маім пераходам на беларускую мову ў аднабаковым парадку кола тэмаў гранічна звузілася: стан беларускае мовы, палітыка, ізноў стан беларускае мовы, ізноў палітыка, а таксама бясконцыя скаргі на тое, як маскалі ўсю душу мне парвалі сваёй гармошкай. Для размоваў пра больш важныя й цікавыя рэчы папросту бракавала слоўнікавага запасу. Паколькі жонка — каханая, пагарджаць яе меркаваньнем я ня мог. Таму ўзяўся давесьці, што па-беларуску можна размаўляць аб усім тым, пра што можна размаўляць па-расейску. І ня горай. Я з галавой занурыўся ў беларускую мову, добраахвотна зьняволіў сябе ў культурніцкім беларускамоўным гета. Адно беларускія кніжкі, адно беларуская музыка, адно беларускі тэатар і г.д. Даволі хутка гэта дало свой плён. Я ўжо нават браўся быў перакладаць на беларускую “Маскву-Петушкі” і вельмі сьмешную брытанскую кніжку “The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy”. На жаль, тых перакладаў я ня скончыў, але пакінуў на форумах tut.by багата беларускамоўных пэрлінаў ад імя “Люціча”. Жончына сэрца адтала, ад колішняй варожасьці не засталося й знаку. Больш за тое, яна пачала рабіць спробы размаўляць па-беларуску. Прыкладна два гады наш маленькі сыночак выхоўваўся амаль у поўнай беларускамоўнай сям’і. Першым ягоным паўнавартасным словам было… “жырандоля”.

Утропы за зьменамі ў асабістым нацыянальным жыцьці адбыліся зьмены ў маім палітыкуме. Да таго мае погляды былі “перабудовачнымі”: камунізм — гэта злочын і глупства, свабодны рынак і канкурэнцыя — дабро й хараство. Але нечакана для сябе я прыйшоў да высновы, што рынку няма ніякае справы да гэткіх ценькіх матэрыяў, як беларуская мова. Тое, што на яе адгукаецца беларуская зямля (я сам гэта аднойчы адчуў), і яе зьнікненьне ня менш трагічнае ад зьнікненьня якога-небудзь віду жывёлаў, — яму абсалютна па цымбалах. Якая зямля адгукаецца, што вы верзяце? Гэта ўсё трызна смаленае кабылы. Падаючага — штурхні, вось катэгарычны імпэратыў рынку. Я зразумеў, што ва ўмовах “чэснай канкурэнцыі” мая родная мова ня мае ніякага шанцу. Бо чэснасьць рынкавае канкурэнцыі палягае ў тым, што перамагае мацнейшы. Ат трасца, дык тое хіба не стары закон джунгляў на новы лад?! З гэтае эўрыкі пачаўся мой уласны “левы паварот”.

І раптам улады зачынілі Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт. Мая сям’я была шчыльна зь ім павязаная. Мы з жонкай вырашылі, што тут няма чаго болей рабіць, калі так. Да таго ж з працай у Менску тады было пагана. Карацей, пераехалі ў Маскву.

Тыя чатыры гады, якія мы пражылі ў Расеі, адмоўным чынам адбіліся на маёй беларускасьці. Ды што там, яны зьнішчылі яе ледзь не дазваньня. Асабліва Піцер, дзе жыў і тварыў Скарына, прычараваў быў мяне. Прыяжджаючы на колькі дзён у адведкі да бацькоў у Беларусь з Расеі, я неспадзявана ўбачыў, што мне тут, у Беларусі, нешта зусім не падабаецца. Раней я не азіраўся наўкола, не прыглядаўся да яе пільна. Насіў, як смоўж носіць сваю ракавінку. Цяпер гляджу — і цеснаватая мая радзіма, і паветра цяжкае, прытхлае, і жыцьцё надта запаволенае ды аднастайнае, і сьвежага ўзбэцкага праснака няма дзе набыць…

Social capital

  • less than 10

Statistics